Od pierwszych miesięcy działalności Biura Interwencji Bagiennych zgłoszenia od społeczeństwa dotyczyły głównie planowanych inwestycji, które mogą zmienić charakter ważnych miejsc dla osób zgłaszających (np. poprzez budowę drogi ekspresowej, fermy przemysłowej, farmy wiatrowej czy fotowoltaicznej).
Tego typu inwestycje nie pojawiają się znienacka. Zanim powstaną, przechodzą kolejne etapy, a pierwszą, kluczową rolę ma planowanie przestrzenne w postaci planów ogólnych gminy oraz miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. To w tych dokumentach określa się dopuszczalne przeznaczenie gruntów, wyznacza strefy zabudowy mieszkaniowej, przemysłowej, usługowej czy tereny zieleni.
Plan ogólny gminy to akt prawa miejscowego, który zastąpić ma dotychczas obowiązujące studia uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego (dalej: studia). Gminy zobowiązane są opracować je do końca sierpnia 2026 r., kiedy to wygasną studia. Bez planu ogólnego gmina nie będzie mogła prowadzić polityki przestrzennej, w tym wydawać decyzji o warunkach zabudowy czy uchwalać nowych miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego. W Geoportalu Na Mapie można sprawdzić postępy prac nad planami ogólnymi w Polsce. Po szczegółowe informacje dotyczące konkretnej gminy należy zgłosić się do właściwego urzędu gminy lub sprawdzić Biuletyn Informacji Publicznej (dalej: BIP).
W planie ogólnym obowiązkowo określa się strefy planistyczne i gminne standardy urbanistyczne. Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym określa katalog 13 stref planistycznych m.in. wielofunkcyjną z zabudową mieszkaniową wielorodzinną, wielofunkcyjną z zabudową zagrodową, usługową, gospodarczą, infrastrukturalną, zieleni i rekreacji, tereny otwarte. W każdej z tych stref dopuszczalne będą inne rodzaje inwestycji, różna będzie dopuszczalna intensywność zabudowy itp. Ustalenia planu ogólnego, choć jak sama nazwa wskazuje, są dość ogólne, lecz istotne – nowe miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, a także decyzje o warunkach zabudowy, będą musiały być zgodne z ustaleniami planu ogólnego.
Ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego są bardziej szczegółowe i dotyczą mniejszego obszaru gminy. Określa się w nich m.in. przeznaczenie terenów, zasady ochrony środowiska, przyrody i krajobrazu, zasady kształtowania zabudowy i wskaźniki zagospodarowania takie jak maksymalna intensywność zabudowy, minimalny udział powierzchni biologicznie czynnej, gabaryty obiektów, a także ograniczenia w użytkowaniu terenów – w tym zakaz zabudowy.
Co szczególnie istotne – przygotowując jakiekolwiek dokumenty planistyczne, gminy zobowiązane są do zapewnienia udziału społeczeństwa (partycypacji). Oznacza to, że przed przystąpieniem do opracowywania projektu (o zamiarze przystąpienia do sporządzenia projektu gminy muszą poinformować np. na BIP-ie gminy) każdy ma możliwość złożenia uwag (w formie wniosku). Gminy muszą także zapewnić konsultacje społeczne gotowego już projektu. Zarówno plan ogólny jak i miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego ustanawiane są uchwałą rady gminy, która musi zawierać uzasadnienie obejmujące sposób rozpatrzenia uwag i wniosków społeczeństwa. I to na tym etapie społeczność lokalna ma największy i realny wpływ na ochronę terenów cennych przyrodniczo, jak torfowiska, starorzecza, zbiorniki wodne itp. To właśnie konsultacje społeczne przeprowadzane przed przyjęciem tych dokumentów, są etapem, gdzie głos lokalnej społeczności jest najważniejszy w zakresie przeznaczenia terenów – dopuszczania miejsc pod inwestycje oraz wskazania miejsc szczególnie cennych, które z takich inwestycji powinny być wyłączone. Wyrażenie stanowiska przez zmobilizowaną lokalną społeczność na etapie konsultacji może skłonić radnych do przyjęcia przyjaznych przyrodzie modyfikacji i rozwiązań.
Wracając do sprzeciwu wobec konkretnych inwestycji – zdarza się, że o planach inwestycyjnych lokalna społeczność dowiaduje się już po opublikowaniu gotowego projektu lub zmiany obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wtedy jest już za późno na jakiekolwiek uwagi, czy wzruszenie takiego planu. A zatem nie ignorujcie tak ważnego etapu konsultacji kluczowych dla jakości przestrzeni wokół Was. Warto zadbać o kształt i kierunek rozwoju miasta czy gminy – to dokumenty planistyczne uwzględniające wolę mieszkańców są swoistym bezpiecznikiem zarówno dla komfortu życia mieszkańców, jak i ochrony cennych przyrodniczo terenów gminy.
Dlatego gorąco zachęcamy – skontroluj etap przygotowania planu ogólnego w swojej gminie i zabierz głos w konsultacjach!
Postęp prac nad planami ogólnymi gmin w Polsce. Żródło: Geoportal Krajowy Na Mapie
Projekt planu gminy Suwałki. Żródło: Geoportal Krajowy Na Mapie
Projekt planu gminy Stryszów. Żródło: Geoportal Krajowy Na Mapie
Projekt planu gminy Czarna Białostocka. Żródło: Geoportal Krajowy Na Mapie
Nasze działania rzecznicze i interwencyjne wspiera Fundacja EFC w ramach Funduszu Obywatelskiego im. Ludwiki i Henryka Wujców.
Aby zapewnić ciągłość tych działań, zostań Patronką / Patronem Centrum Ochrony Mokradeł na Patronite:
