banner_003
banner_009
banner_008

Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego oraz stowarzyszenie Centrum Ochrony Mokradeł zapraszają na sesję referatowo-dyskusyjną w ramach 14. warszawskich obchodów Światowego Dnia Mokradeł, pod hasłem:

„Mokradła zmniejszają ryzyko katastrof”

 

5.02.2017 r. Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, ul Miecznikowa 1, Warszawa, Aula 9b

Wstęp wolny.

 

Materiały do pobrania: PlakatUlotka Ramsar: Mokradła – naturalna ochrona przed katastrofamiUlotka Ramsar: Mokradła, które pomagają niwelować skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych, Informacja prasowa CMok

  

Program i ABSTRAKTY WYPOWIEDZI 

10.00 – prof. dr hab. Agnieszka Mostowska, dziekan Wydziału Biologii UW, dr hab. Wiktor Kotowski - powitanie w imieniu Wydziału Biologii UW oraz Centrum Ochrony Mokradeł

10.05 – Zespół Centrum Ochrony Mokradeł: Podsumowanie roku 2016 – wydarzenia z zakresu ochrony i degradacji mokradeł w Polsce i na świecie

10.35 – prof. Tomasz Okruszko (SGGW, Katedra Hydrologii i Zasobów Wodnych), prof. Zbigniew Kundzewicz (Instytut Środowiska Leśnego i Rolniczego PAN, członek Międzyrządowego Panelu ds. Zmian Klimatu): Zmiany klimatu, zdarzenia ekstremalne, mokradła

11.05 – dr inż. Janusz Żelaziński: Jak regulacje rzek i budowa zapór wpływają na bezpieczeństwo powodziowe?

11.35 – Przerwa

11.45 – Anna Sosnowska (WWF Polska): Czy mokradła pomagają nam chronić Bałtyk? Rola mokradeł i zadrzewień śródpolnych w ograniczaniu stref beztlenowych w Morzu Bałtyckim

12.15 – dr Ewa Mierzejewska (Uniwersytet Warszawski, Wydział Biologii): Mokradła a krwiopijne stawonogi - jak osuszanie mokradeł wpływa na epidemiologię chorób wektorowanych

12.45 – Krótkie komunikaty i zapowiedzi stoisk „bazaru idei bagiennych”

13.15 – Przerwa i wydarzenia w holu budynku

– Poczęstunek

Bazar idei bagiennych – zapraszamy do stworzenia stoisk informacyjnych organizacji przyrodniczych, projektów naukowych, praktycznych, edukacyjnych i innych

– Pokaz slajdów grupy fotografów „Wolne Rzeki”

14.30 – dr Marta Wiśniewska (Uniwersytet Warszawski, Wydział Biologii; Fundacja Greenmind): Czarna przyszłość polskich rzek: czym grozi rządowy program rozwoju żeglugi śródlądowej?

14.50 – Radosław Gawlik (EkoUnia): Apel organizacji pozarządowych, naukowców, samorządów dotyczący planów rozwoju żeglugi śródlądowej na polskich rzekach

15.10 – Paweł Augustynek-Halny (Przyjaciele Raby): (1) Nadużycia prawa celem ominięcia Dyrektywy Wodnej na przykładach z Małopolski oraz (2) Pokrótce o akcji "STOP Przegradzaniu Rzek"

15.40 – Przerwa

16.00 – Pokaz filmu DamNation

17.30 – Dyskusja panelowa : Czy przekształcając rzeki i bagna przybliżamy w Polsce katastrofę ekologiczną? Jak przekonać społeczeństwo i polityków do ochrony i restytucji rzek i bagien?

 

 

ABSTRAKTY WYPOWIEDZI

 

Jak regulacje rzek i budowa zapór wpływają na bezpieczeństwo powodziowe?

dr inż. Janusz Żelaziński

  • Wykazano, że możliwość kontrolowania przebiegu powodzi i ograniczenia rozmiarów klęski przy pomocy urządzeń hydrotechnicznych (regulację rzek, budowę obwałowań, budowę zbiorników retencyjnych) jest złudzeniem.
  • Regulacja (w tym pogłębianie koryta) obwałowania i kaskadowa zabudowa rzek wybitnie zwiększa zagrożenia powodziowe.
  • Zbiorniki retencyjne zawodzą podczas wielkich powodzi, zaś w przypadku przeciętnych powodzi efekty (w postaci redukcji ryzyka powodziowego) szbko zanikają w miarę oddalania się od zapory.
  • Wykorzystywanie hydrotechniki uruchamia zjawisko „błędnego koła ochrony przeciwpowodziowej”. Zabudowa hydrotechniczna tworzy złudzenie bezpieczeństwa, co powoduje zabudowę terenów chronionych. Kolejna powódź niszczy wały, zbiorniki zawodzą powodując śmierć ludzi i wielkie szkody materialne. Stwierdzono, że wydatki publiczne ponoszone na tradycyjne budowle ochrony przeciwpowodziowej powodują w konsekwencji wzrost wydatków publicznych na likwidację zwiększonych szkód powodziowych na terenach chronionych przez wały i inne budowle.

 

Czy mokradła mogą poprawić stan Bałtyku? Rola mokradeł i zadrzewień śródpolnych w ograniczaniu stref beztlenowych w Morzu Bałtyckim.

Anna Sosnowska, WWF Polska

Eutrofizacja czyli przeżyźnienie wód jest głównym wyzwaniem środowiskowym Morza Bałtyckiego. Proces ten prowadzi do zmniejszenia stężenia tlenu w wodzie i powstawania martwych stref, w których organizmy morskie nie mogą przetrwać. Eutrofizacja powodowana jest przez nadmierną ilość związków azotu i fosforu w wodzie, związki te w znacznej części pochodzą z rolnictwa. Promowanie rolnictwa przyjaznego środowisku morskiemu jest kluczowym działaniem w ograniczaniu eutrofizacji Bałtyku. Jedną z praktyk ograniczających spływy biogenów z rolnictwa jest budowa/ odtwarzanie mokradeł (oczek wodnych) w gospodarstwach. Odpowiednio zbudowane mokradło działa jak pułapka na biogeny – przechwytuje i zatrzymuje spływające zanieczyszczenia - zarówno w sposób mechaniczny poprzez sedymentację jak i na zasadzie sorpcji przez roślinność i mikroorganizmy.

 

Mokradła a krwiopijne stawonogi - jak osuszanie mokradeł wpływa na epidemiologię chorób wektorowanych.

dr Ewa J. Mierzejewska, Zakład Parazytologii, Wydział Biologii, Uniwersytet Warszawski

Choroby wektorowane wywoływane są przez patogeny (bakterie, wirusy, nicienie), które  przenoszą krwiopijne stawonogi (wektory). W ostatnim czasie notuje się sukcesywny wzrost zapadalności na boreliozę oraz kleszczowe zapalenie mózgu. Wywołuje to duże zaniepokojenie wśród społeczeństwa i lekarzy. Ocieplanie klimatu, zmiany w zagospodarowaniu terenu, turystyka oraz transport zwierząt doprowadzają do zwiększania zasięgu geograficznego wielu patogenów i ich wektorów. W Europie dotyczy to głównie mikroorganizmów przenoszonych przez komary i kleszcze. Zarażenia ludzi nicieniem Dirofilaria repens przenoszonym przez komary niedawno odnotowano w Polsce, natomiast w Europie coraz częściej spotyka się zakażenia wirusami dengue i chikungunya. Malaria oraz wirus Zachodniego Nilu są przykładem patogenów, które przystosowały się do rodzimych gatunków komarów w Europie. 

W świetle tych faktów zwiększa się liczba badań, których celem jest ustalenie przyczyn aktualnej sytuacji epidemiologicznej oraz poszukiwanie skutecznych sposobów prewencji i profilaktyki. Osuszanie terenów podmokłych i bagiennych jest jedną z najstarszych strategii obniżania liczebności komarów w środowisku. Skutki ekologiczne tych działań były odkładane na dalszy plan. Okazuje się, że tak głęboka ingerencja  w środowisko doprowadziła do spadku bioróżnorodności. Bogactwo gatunkowe jest ważnym czynnikiem regulującym zagęszczenie wektorów oraz ekstensywność ich zakażenia/ zarażenia patogenami o znaczeniu medycznym i weterynaryjnym. Natomiast sztuczne zbiorniki tworzone przez ludzi nawet nieświadomie (np. wiadra z wodą, opony wypełnione deszczówką) są skutecznie wykorzystywane przez komary do rozrodu. Powstaje zatem pytanie czy jest możliwe odtworzenie i utrzymanie terenów mokradłowych w stanie, który umożliwiłby skuteczną kontrolę chorób wektorowanych? Do tej pory powstało niewiele badań dotyczących tego problemu. Wydaje się jednak, że jest konieczne poszukiwanie skutecznych rozwiązań godzących cel ochrony mokradeł i ograniczenia wzrostu zachorwań na choroby wektorowane oraz ich dalszego rozprzestrzeniania.

Opracowanie zostało przygotowane dzięki finansowaniu uzyskanemu z grantu NCN Sonata Bis 2014/14/E/NZ7/00153.

 

Czarna przyszłość polskich rzek: czym grozi rządowy program rozwoju żeglugi śródlądowej?

dr Marta Wiśniewska, Wydział Biologii UW

Polski rząd planuje rozwinąć sieć śródlądowych wód wodnych o klasie międzynarodowej. Do roku 2030 długość tego takich szlaków wodnych ma być na poziomie blisko 1200 km, podczas gdy w roku 2014 wynosiła 214 km. Na potrzeby przewozów międzynarodowych przez cały rok zapewniona musi być blisko 3- metrowa głębokość tranzytowa, przy szerokości szlaku wodnego 40-50 m. W warunkach polskich rzek oznacza to konieczność realizacji wielkoskalowych inwestycji hydrotechnicznych - nieodwracalną ingerencję w ekosystemy wodne i od wód zależne. Techniczna ingerencja zapewniającą możliwość transportu wodnego sprawi, że naturalne i półnaturalne odcinki rzek dotychczas nieskanalizowanych oraz ich doliny utracą swe walory przyrodnicze. Co ważne, nie będą zdolne do świadczenia usług ekosystemowych na dotychczasowym poziomie, w tym do poprawy jakości wód (samooczyszczanie) albo do ograniczania skutków powodzi i suszy.

 

Apel organizacji pozarządowych, naukowców, samorządów dotyczący planów rozwoju żeglugi śródlądowej na polskich rzekach

Radosław Gawlik, EkoUnia

W ubiegłym roku ponad 80 organizacji pozarzadowych, naukowców oraz działaczy samorządowch sprzeciwiła sie planom regulacji rzek zawartym w projekcie "ochrony przeciwpowodziowej" Banku Światowego oraz rządu RP.

W 2010 roku Warszawę przed katastrofalną w skutkach powodzią uratowała także dzika i nieuregulowana Wisła. Dzięki temu, że fala powodziowa częściowo rozlała się w swoim środkowym biegu rzeki Stolica była nie zagrożona. Mądra ochrona przeciwpowodziowa dla ludzi i środowiska to budowanie suchych polderów, ochrona terenów wilgotnych i lasów.

Zamiast betonować rzeki, należy dać im przestrzeń. Plan rozwoju żeglugi w Polsce nie ma sensu gospodarczego. Rząd, po skanalizowaniu rzek, zapowiada przewiezienie nimi ok. 28 mln ton towarów w 2020 r. Pomijając realność tego zamiaru co do wielkości i towarów, które można wozić po rzekach, to nawet dwukrotnie większą ilość towarów może przewieźć bez problemu polska, coraz nowocześniejsza kolej. PKP w 2014 roku przewiozły 228 mln ton. Nie ma uzasadnienia dla tworzenia przez rząd za publiczne środki sztucznej konkurencji dla państwowych, przez lata modernizowanych i dofinansowywanych kolei. Nie jest też zrozumiałe dlaczego Projekt miałby zostać wsparty kwotą ponad $219 mln ze strony Komisji Europejskiej, która jednocześnie skutecznie skarży Polskę za sposób regulacji rzek przed Europejskim Trybunałem Sprawiedliwości (ETS). W dniu 30 czerwca 2016 r. ETS orzekł, że Polska naruszyła ramową dyrektywę wodną oraz że przeprowadzane w Polsce projekty osuszania i kanalizacji rzek prowadziły do pogorszenia stanu ekosystemów, a ich wpływ na poziom ochrony przed powodziami był wątpliwy.

Środowiska naukowe i organizacje pozarządowe apelują od czerwca 2016r do Banku Światowego i rządu o wycofanie się z finansowania inwestycji prowadzących do niszczenia polskich rzek! Niepotrzebna rozbudowa dróg wodnych, wiążąca się z nieuniknioną regulacją rzek, zniszczy unikalne wartości polskiej przyrody.

 

Nadinterpretacje i nadużycia prawa celem ominięcia przepisów środowiskowych zaimplementowanych do prawodawstwa polskiego w ramach wdrażania dyrektyw UE - na przykładzie rzek regionu małopolskiego - 2014/2015

Paweł Augustynek-Halny, Przyjaciele Raby

Od ponad 10 lat, konkretnie od roku 2004 czyli wejścia do UE, Polska funkcjonuje oficjalnie w innej rzeczywistości prawno administracyjnej, której jednym z kluczowych elementów jest zmiana podejścia do procedowania inwestycji mogących oddziaływać na środowisko. Zagadnienie to jest znane każdemu kto choć trochę otarł się o takie tematy jak Ramowa Dyrektywa Wodna, decyzja środowiskowa, czy termin “prac utrzymaniowych”. Niestety, pomimo upływu wielu lat, wciąż kuleje system kontroli prac hydrotechnicznych prowadzonych na rzekach, a mechanizmy prawne mające na celu ograniczenie negatywnych ich skutków są niedopracowane – najlepszym tego przykładem jest proces w jakim Komisja Europejska zwracała się do kolejnych rządów o zmiany legislacyjne.

Co jednak najgorsze, notorycznie próbuje się omijać nawet te słabo działające mechanizmy. Dzieje się tak zarówno na poziomie lokalnym samorządowym, jak i przy inwestycjach o szerszym, ponadregionalnym zasięgu. Dla wielu zagranicznych obserwatorów zjawisko to jest niepojęte – jak w kraju, w którym udało się zachować, chociaż częściowo, niezmienione koryta rzek, można dopuszczać do ich dalszej degradacji w wyniku urzędniczej niekompetencji oraz poprzez stosowanie przestarzałych technologii?

Niniejsza prezentacja ma na celu omówienie, na przykładach z Małoposki, jak wciąż niezakorzenione jest w administracji i samorządzie kompleksowe podejście do traktowania rzek jako ekosystemów, a jedynie jako przestrzeni do inwestowania i pozyskiwania poklasku wyborczego.

Aktualności